Profesor Heinz Kneip - polonofil, badacz i popularyzator polskiej literatury w Niemczech

Wielkim przyjacielem Polaków, który od lat poprzez swoją pracę naukową i popularyzatorską przyczynia się do promowania polskiego dorobku literackiego po zachodniej stronie Odry jest bawarski slawista, prof. Heinz Kneip. Mimo, że slawistyka w Niemczech do dziś stanowi często integralną część rusycystyki w centrum jego badań znalazły się dzieła literatury polskiej, gdyż obcowanie z nimi traktuje, jako przygodę intelektualną. W jednym z wywiadów stwierdził, że „kultura wschodniego sąsiada Niemiec znajduje się na przeciwnym biegunie rozumowań niemieckich. Jest ona inną jakością niż pojmowanie w kategoriach TAK-NIE. Literatura polska w kontekście europejskim ma swoistą jakość. Uwarunkowana ona jest walorami poezji, liryki oraz dramatu romantycznego."
Przywiązanie do Polski niemiecki badacz zdradza nie tylko tematyką swoich prac naukowych, ale również przez atmosferę specyficznej, niemiecko-polskiej dwukulturowości, którą stworzył w swoim domu w Regensburgu. Zgromadził w nim jeden z ciekawszych księgozbiorów polskiej książki na terenie Niemiec. Służy mu on, jako pomoc w pracy naukowej i dydaktycznej. Są to dzieła polskiej literatury, opracowania naukowe, prace bibliograficzne, słownikowe oraz encyklopedie.
H. Kneip przeniósł na grunt niemiecki niektóre polskie zwyczaje i tradycje, które zadomowiły się w jego bawarskim domu dzięki wizytom polskich gości. Jednym z serdecznych przyjaciół Profesora jest m. in. Tadeusz Różewicz, któremu poświęcił kilka ze swoich prac naukowych, przyczyniając się do popularyzacji twórczości wybitnego polskiego poety i dramaturga w Niemczech. Badacz utrzymuje również kontakty z najbardziej znanymi niemieckimi promotorami polskiej kultury i literatury, m. in. z Karlem Dedeciusem, tłumaczem, założycielem i wieloletnim dyrektorem Deutsches Polen-Institut w Darmstadt.
Sentyment, jaki Kneip żywi względem Polski nie jest przypadkowy. Urodził się i wychował na Opolszczyźnie. To właśnie tutaj, dzięki przyjaźniom z polskimi repatriantami oraz lekturze polskich książek, szybko nauczył się wschodniego języka. Wtedy też zaczął rozczytywać się w polskiej literaturze.
Swoje zainteresowania literaturoznawcze pogłębiał podczas zajęć w opolskiej Wyższej Szkole Pedagogicznej, będąc pierwszym Niemcem studiującym polonistykę, a zarazem najlepszym studentem na roku. Pod koniec lat 50 opuścił Opolszczyznę. Dalszą naukę kontynuował w RFN, gdzie rozpoczął studia z zakresu slawistyki, historii krajów wschodnioeuropejskich i turkologii na uniwersytecie w Göttingen. Swoją dalszą karierę naukową związał z uniwersytetem w Regensburgu, na którym prowadził ożywioną pracę badawczą i dydaktyczną oraz zajmował się nawiązywaniem kontaktów partnerskich z uczelniami i jednostkami badawczymi w krajach Europy Środkowowschodniej (m. in. w Łodzi, Opolu, Odessie, Bratysławie). Przyczynił się do wzbogacania księgozbiorów uniwersyteckich oraz rozwoju germanistyki na Uniwersytecie Opolskim. Brał aktywny udział w wielu imprezach, konferencjach i sympozjach popularyzujących polski dorobek kulturowy. Skupił się także na bardziej praktycznych inicjatywach, do których należało organizowanie wymian studentów i naukowców z krajów słowiańskich oraz pomocy stypendialnej. W latach 1980-1994 należał do komisji kwalifikacyjnej DAAD, która wspomagała organizowane przez slawistę letnie kursy dla młodzieży studenckiej ze Wschodu. Tego typu zajęcia udało się niemieckiemu poloniście zrealizować aż jedenastokrotnie. Badacz od lat utrzymuje bliskie związki z wrocławskim, warszawskim i łódzkim środowiskiem literackim. Są one szczególnie cenne ze względu na jego pracę naukową.
Warto podkreślić, że prof. Kneip interesuje się także sztuką teatralną. Jest częstym gościem na imprezach teatralnych organizowanych w Toruniu, Wrocławiu i Opolu. Od lat zapraszany jest m. in. na toruński festiwal "Kontakt".
Efektem jego wieloletniej działalności naukowej są liczne publikacje. Są one odzwierciedleniem kierunków badawczych, które ukształtowały się w pracy naukowej. Jego zainteresowania koncentrowały się np. wokół literatury polskiej od baroku po współczesność, recepcji polskiego dorobku literackiego w Niemczech oraz odbioru twórczości niemieckiej w Polsce. Jedną z najważniejszych publikacji jest książka „Regulative Prinzipien und formulierte Poetik des sozialistischen Realismus. Untersuchungen zur Literaturkonzeption in der Sowjetunion und Polen 1945-1956", będąca nawiązaniem i uzupełnieniem badań podjętych przez H. Kneipa w pracy habilitacyjnej.
Niemiecki polonista za swoją wieloletnią działalność na rzecz Polski został wyróżniony licznymi nagrodami, m.in. medalem "Zasłużony dla Kultury Polskiej" oraz odznaczeniem "Amicus Poloniae". Jego wkład i zaangażowanie doceniły także uniwersytety, z którymi przez lata współpracował, przyznając mu swoje honorowe medale i wyróżnienia. Osiągnięcia slawisty zostały również dostrzeżone przez Fundację na Rzecz Nauki Polskiej, która przyznała Kneipowi Polskie Honorowe Stypendium im. Alexandra von Humboldta, dzięki któremu może prowadzić kilkumiesięczną pracę naukową i dydaktyczną w łódzkiej Wyższej Szkole Stosunków Międzynarodowych.
Bawarski slawista od wielu lat, poprzez swoją działalność naukową i popularyzatorską przyczynia się do budowania mostu porozumienia łączącego Niemców z ich wschodnimi sąsiadami. Warto podkreślić, że to właśnie dzięki działalności niemieckich tłumaczy, promotorów polskiej kultury oraz badaczy takich, jak prof. Kneip polska literatura współczesna miała możliwość zaistnienia po zachodniej stronie Odry, a jej niemieckie tłumaczenia i opracowania przyczyniły się do jej popularyzacji w obiegu  ogólnoeuropejskim.

Anna Marcol (studentka Uniwersytetu Śląskiego)